Digital Collections

Het in het derde artikel van (? 1702-07-31) vervatte bevel om voorraden gedistilleerd te vernietigen wordt ingetrokken. De resterende voorraden mogen alsnog binnen drie maanden worden uitgevoerd.

Militaire en civiele officieren krijgen last om last om de vijand aan te tasten. Alle communicatie en handelscontacten met de vijand moeten worden verbroken, tenzij men beschikt over bijzondere toelating. Overtreders wacht de doodstraf. Alle paspoorten en sauvegardes worden herroepen. Alle onderdanen van Zijne Majesteit dienen 's vijands gebied en dienst te verlaten. Weigering zulks te doen wordt gestraft met verbeurte van leven en goed.

Graaf Coigny verbiedt de militairen onder zijn bevel om zich zonder permissie buiten het garnizoen te begeven, dan wel de burgerij voedsel, brandstof en dergelijke af te persen, op straffe des doods. Het aankopen van voedsel buiten de publieke markten om wordt gestraft met verbeurte van de levensmiddelen. Het wordt de burgerij, op straffe van geseling, verboden om militairen "apres la retraitte batue" (na het luiden van de avondklok) nog bier of wijn te schenken. w. , a. , 17 april 1702.

Philips V gelast de confiscatie van alle goederen, actiën, credieten en effecten van degenen, die de keizer actief dienen. Eenieder die weet waar men de hand kan leggen op dergelijke zaken, is verplicht zich in verbinding te stellen met de raad-fiscaal van de provincie, op straffe van een boete van het dubbele van de confisquabele waarde.

De verordening bestaat uit een instructie voor de krijgsraad en afzonderlijke ordonnanties ter handhaving van orde en discipline, ter bestrijding van desertie, terzake van de inspectie der troepen, ter bestrijding van "passe volants", terzake van het aanmonsteren van militairen, ter voorkoming van duellen en terzake van soldatenhuwelijken. In alle legeronderdelen kunnen krijgsraden ad hoc bijeengeroepen worden om te oordelen over militaire delicten van soldaten tot de rang van "brigadier" (korporaal). De surintendant van de militaire justitie blijft bevoegd voor civiele acties tegen militairen en voor de berechting van militaire delicten van officieren. De instructie van de krijgsraad omschrijft de wijze waarop de krijgsraad bijeengeroepen moet worden, de samenstelling ervan, de wijze van procederen, de stemprocedure bij het vonnissen (o.a. bij welke stemmenverhouding men nog iemand ter dood kan veroordelen) en de wijze waarop het vonnis ten uitvoer gelegd moet worden. De ordonnantie ter handhaving van de gehoorzaamheid en discipline geeft een opsomming van een groot aantal (militaire) delicten en overtredingen met de daarbij behorende straffen. "Passer par les armes'', ''arquebuseren" (fusilleren), ophangen, de "estrapade" (wipgalg), het "piquet" (spitsroedenlopen?) en het rad zijn de geëigende middelen om Jan Soldaat in het gareel te houden. Bij collectieve delicten wordt het slachtoffer door loting bepaald. De ordonnantie tegen deserteurs behandelt allereerst nog een aantal delicten (ongeoorloofde afwezigheid, afpersing van de bevolking, molesteren van landzaten, verbranden van dorpen, schenden van sauvegardes, handelen in tabak en brandewijn, verkopen van militaire uitrusting). Terzake van desertie wordt bepaald, dat geen enkele militair zijn onderdeel mag verlaten zonder schriftelijk verlof. Indien meerdere soldaten tegelijkertijd drossen, moet één op de vier door het lot aangewezen worden om gefusilleerd te worden. Indien er sprake is van overlopen naar de vijand, moeten allen worden gedood. Soldaten die in gasthuizen worden verpleegd, dienen zich na hun herstel zo spoedig mogelijk weer naar hun onderdeel te begeven. Officieren, die soldaten aanzetten tot desertie, deserteurs in dienst nemen, of ongestraft laten, worden bedreigd met het verlies van hun rang. De burgerlijke overheid wordt aangemoedigd om deserteurs aan te houden en ze over te leveren aan het bevoegde militaire gezag. De ordonnantie aangaande de inspectie der troepen voorziet in de aanstelling van monster-commissarissen en regelt hun bevoegdheden. De ordonnantie ter bestrijding van "passe-volants" ("loose plaetsen", andere benaming voor "places mortes of "places fauces") behelst maatregelen om betalingen aan niet-effectieve soldaten te voorkomen. Militairen, die dergelijke profiteurs aanbrengen, wordt ontslag uit de dienst (ter voorkoming van represailles) en een beloning in het vooruitzicht gesteld. Officieren worden gemaand geen dragonders als voetknecht te laten dienen om zelf hun paarden voor privé-doeleinden te kunnen gebruiken. De ordonnantie terzake van het aanmonsteren van soldaten geeft voorschriften met betrekking tot de registratie der recruten en terzake van de vorm van bewijsstukken voor militairen, die voor beperkte tijd getekend hebben en na afloop de dienst willen verlaten. Het is niet geoorloofd mensen tot dienstnemen te pressen. De ordonnantie ter voorkoming van duellen bedreigt de uitdager met de dood en de verweerder met ontzetting uit zijn functie. De aanbrenger wacht een beloning en ontslag uit de dienst. De ordonnantie terzake van soldatenhuwelijken bepaalt dat soldaten der infanterie niet mogen huwen zonder toestemming van de kampmeester, cavaleristen behoeven toestemming van hun generaal. Geestelijken die militairen en hun aanstaanden zonder toestemming in echt verbinden, riskeren Zijne Majesteits indignatie. Delicten waarin het onderhavige reglement niet voorziet, zullen worden gestraft volgens de burgerlijke wetgeving. Om de verordening effectief toepasbaar te maken, moeten de officieren van elk regiment hem regelmatig samen doornemen.

De commandant-generaal verbiedt militairen om zonder schriftelijke permissie van hun commandant het garnizoen te verlaten. Paspoorten zullen slechts wegens dringende redenen worden verstrekt, voor een beperkte tijd en een nauwkeurig omschreven bestemming. Een soldaat, die meer dan een kwart mijl van zijn garnizoen verwijderd wordt aangetroffen, is als deserteur strafbaar met de dood. Voor dit delict zal gratie noch remissie worden verleend. Militairen die eigenmachtig van legeronderdeel wisselen, wacht hetzelfde lot. De militaire rechters worden vermaand om -- in het belang van de discipline -- kort en summier recht te spreken.

De bevolking wordt opgeroepen om door haar opgeraapte kanonskogels, die tijdens transport van Namen naar het_Overkwartier van de vrachtwagens gevallen zijn, in te leveren bij 's lands krijgsmagazijnen. Per teruggebrachte kogel van 24 pond wordt een beloning uitgekeerd van vijf stuivers. Het achterhouden ervan wordt gestraft met een boete van tien gulden per kogel. De verordening moet worden aangeslagen in alle plaatsen langs de route van het transport, voor zover gelegen binnen het grondgebied van Zijne Majesteit.

De commandant-generaal, markies van Bedmar, beveelt de naleving van het tractaat getekend te Brussel, 18 februari 1701, door de kwartiermeester-generaal G.P. Verboom, namens de landvoogd Maximiliaan Emanuel, en Chastenet de Puyssigur, namens de hertog van Boufflers, stadhouder-generaal vanwege de Franse koning in Vlaanderen en Henegouwen. Het verdrag bepaalt, dat deserteurs uit de legers van Frankrijk en Spanje en uit die van de keurvorsten van Keulen en Beieren moeten worden aangehouden door de contracterende mogendheden. De deserteurs zullen worden overgedragen aan de naburige commandant van het leger van herkomst, in ruil voor vergoeding van de onkosten en tegen uitbetaling van een beloning. Militairen die zich reeds voor het sluiten van dit verdrag hebben verbonden tot dienst in enig leger, anders dan dat van de eigen vorst, mogen in vreemde krijgsdienst blijven, mits die vorst mede tot de contracterende mogendheden behoort. Na 18 februari 1701 mag men slechts dienst nemen in het leger van de eigen vorst.

Graaf Coigny verbiedt de Franse militairen onder zijn bevel om de bevolking af te persen of te mishandelen, op straffe des doods. Diefstal van veldvruchten of het kappen van hout wordt ook met de dood gestraft. Militairen die de sabel trekken, zullen volgens de ordonnantiën van de Allerchristelijkste Majesteit worden gestraft. Militairen mogen geen levensmiddelen aankopen buiten de publieke markten om. Er wordt een avondklok ingesteld voor militairen. De handhaving van de nachtelijke orde wordt opgedragen aan de sergeanten van de wacht. Geschillen tussen burgers en militairen moeten worden voorgelegd aan de krijgscommissarissen.

Om redenen van militaire aard wordt het de bevolking van het_Overkwartier verboden paarden uit te voeren, op straffe van de verbeurte van leven en goed. Paarden mogen uitsluitend aan militairen van Zijne Majesteit worden verkocht en naar zijn landen worden vervoerd.

De landvoogd verklaart dat deserteurs uit de legers van de Franse koning dienst kunnen nemen onder de wapenen van Zijne Majesteit zonder risico van uitlevering, zelfs indien Franse en Spaanse troepen in hetzelfde kampement gelegerd zouden zijn. Deserteurs die binnen twee maanden van de dwalingen huns weegs terugkeren, of zich elders weer voor de dienst melden, genieten amnestie en generaal pardon.

Ter aanvulling van (? 1700-07-24) wordt bepaald dat alleen in Antwerpen, Bergen, Brugge, Brussel, Gent, Leuven, Mechelen en Namen lakenhallen zullen worden ingericht. Textielprodukten die voor een van deze steden bestemd zijn, zullen worden aangehouden totdat de markthal gereed is. Zodra de Raad van Financiën van de opening verwittigd is, zullen passavanten worden afgegeven voor de desbetreffende kantoren van licenten. Buiten de bedoelde markthallen is de verkoop van buitenlandse waren "en gros" of "en detail" niet geoorloofd.

Teneinde te vermijden dat grote hoeveelheden graan uit het buitenland in de Zuidelijke Nederlanden zouden worden gedumpt ten detrimente van de binnenlandse graanhandel, worden de invoerheffingen op graan tot nader order verdubbeld.

De landvoogd verklaart, dat inheemse produkten die, om elders binnen de Zuidelijke Nederlanden verkocht te kunnen worden, via buitenlandse jurisdicties moeten passeren -- en waarover derhalve in- en uitgaande rechten verschuldigd zouden zijn -- vrij van rechten zullen mogen passeren, mits de vervoerder een "passavant à caution" licht bij het vertrekkantoor. De borgsom zal worden terugbetaald op vertoon van het door het kantoor van aankomst gevidimeerde paspoort.

Naar aanleiding van de activiteiten van graanspeculanten, die met het oogmerk een kunstmatige graanschaarste te creëren en daardoor de prijs op te drijven, reeds een groot deel van het te velde staande gewas hebben opgekocht, worden dergelijke leveringscontracten nietig verklaard. Bovendien wordt een uitvoerverbod van graan ingesteld, alsmede de verplichting graan te verhandelen op de publieke markten, die louter binnen de ommuurde steden gehouden mogen worden. Men mag slechts zoveel graan aankopen als men voor eigen gebruik nodig heeft. Bakkers, brouwers en molenaars mogen slechts zoveel graan aankopen, dat zij hun normale produktie kunnen handhaven. Onder geen beding mogen zij met hun voorraden handel drijven. Graanspeculanten zullen als "bloetsuypers van het arme volck" worden gegeseld en levenslang verbannen. De stedelijke overheden moeten op marktdagen een der schepenen belasten met het toezicht op de naleving van de verordening.

Teneinde de eigen koophandel te begunstigen, worden de invoerrechten van knopen, kaarsen, leder, kant, schors, textiel, ijzer, handschoenen, oliën en vetten sterk verhoogd, terwijl de uitvoerrechten sterk verlaagd worden.

Om de controle op het uitvoerverbod van graan (? 1698-09-30) te vereenvoudigen, wordt ook het vervoer binnen het_Overkwartier aan regels gebonden. Graan of meel mag niet worden vervoerd zonder paspoort, dat samenstelling, hoeveelheid, route en bestemming vermeldt.

In verband met de graanschaarste wordt het brouwen van bier van meer dan vier gulden Brabants per vat, exclusief accijns, verboden. Als grondstof mag men alleen gerst, boekweit en haver gebruiken, zonder bijmenging van tarwe of rogge. Overtreding van het verbod wordt gestraft met een boete, confiscatie van het bier, en het verbod om het beroep van brouwer uit te oefenen. Molenaars mogen geen melange van granen malen, afwijkend van de hier gegeven specificatie: zij riskeren eveneens een beroepsverbod.

Het is de eigenaars van tiendbare gronden niet geoorloofd gewassen buiten het tiendbare land te brengen met het oogmerk de tiendheer -- op de domeinen: Zijne Majesteit -- of de tiendpachter te benadelen. De verordening moet jaarlijks door de plaatselijke heer of de rechterlijke officier opnieuw worden gepubliceerd.