Digital Collections

Bij wijze van represaille voor overeenkomstige Franse maatregelen, gelast de landvoogd aan de rekenkamers, de raden-fiscaal der provincies en alle andere officieren van justitie, politie en ontvang om alle goederen -- roerende en onroerende -- renten, effecten en dergelijke, toebehorende aan Franse onderdanen, aan te slaan en te arresteren. Een specifieke lijst van goederen en effecten die in aanmerking komen, moet binnen acht dagen na publicatie zijn opgesteld, om aan de ontvanger der confiscatiën -- in het_Overkwartier: de ontvanger In de Winckel te Roermond -- ter hand te worden gesteld. Het verzwijgen van confisquabele inkomsten wordt gestraft met een boete gelijk aan twee maal het verzwegen bedrag.

Militairen die zijn belast met de dwangvordering van achterstallige betalingen van bede en subsidie, mogen geen "compositie" (schikking) treffen met de debiteuren. Zij mogen zich ook niets toeëigenen van hetgeen zij bij dergelijke executies in beslag hebben genomen. Overtreding van deze verboden wordt met de dood gestraft. De officieren verliezen hun commissie. Bij terugkeer van de militaire "executeurs" moet de plaats-majoor de meegebrachte goederen inventariseren en rapport doen aan de intendant van de provincie, of bij diens afwezigheid aan de "ontvanger der envoys".

De verordening behelst nadere bepalingen over de berekening van de verbruiksbelasting op bier, wijn en spiritualiën; terwijl ook de heffing van het bestiaal nauwkeuriger wordt omschreven. De wijze waarop collecteurs en schatheffers hun taak dienen te vervullen is eveneens vastgelegd. De additiën worden gecompleteerd met een eedsformulier voor de collecteurs.

Het reglement behelst tarieven voor het "bestiaal" (belasting op vee), de "consumptie" (verbruiksbelasting op levensbehoeften), de belasting op ambachten en beroepen en de "generale capitatie" (hoofdelijke omslag, personele belasting), aangevuld met bepalingen omtrent de wijze van inning en strafbepalingen ter voorkoming van fraude. Riddermatige leden van de Staten genieten gedeeltelijke vrijstelling van het bestiaal. Het reglement voorziet in de aanstelling van "collecteurs" voor de consumptie en stipuleert de wijze van inning, registratie en specificatie van hetgeen maandelijks door hen moet worden afgedragen aan de "schatheffer" van de bede. Het toezicht op de inning van de belastingen berust in eerste instantie bij de lokale overheid. Deze wordt op haar beurt gecontroleerd door gedeputeerden uit de Staten, die het Hof kunnen verzoeken om de momber te instrueren om tegen nalatigen actie te nemen. Om boekhoudkundige problemen te vermijden, wordt bepaald dat elk kerspel voortaan twee schatheffers zal hebben: één voor bede en onraedt en één voor de overige dorpslasten. Instructies terzake van de aanstelling en rekenplichtigheid van de schatheffers en ten aanzien van het opmaken van rekeningen en het bijhouden van schatcedullen zijn voor beide functionarissen afzonderlijk opgenomen. (? 1680-02-01) blijft richtsnoer bij de executoriale invordering van eventuele achterstallen.

Burgerlijke overheden, die militaire officieren hinderen bij het opsporen van ongeoorloofd afwezige soldaten, riskeren een boete van honderd schilden bij de eerste overtreding; een volgend vergrijp wordt bestraft met openbare kastijding ongeacht rang of persoon.

Militairen mogen zonder schriftelijke permissie hun garnizoenen niet verlaten, op straffe van als deserteur te worden vervolgd. Officieren mogen zich niet naar het hof van de landvoogd begeven zonder diens uitdrukkelijke toestemming; te Brussel gearriveerd dienen zij hun paspoort te laten registreren bij de "Secretairerie de la Surintendance Générale de la Justice Militaire". Militairen die zonder paspoort worden aangetroffen moeten door de lokale commandant worden aangehouden en berecht, met uitzondering van officieren die zonder de vereiste toestemming naar Brussel zijn gereisd: zij zullen worden berecht door de landvoogd. Groepen van meer dan twee soldaten dienen te worden vergezeld door een officier, die verantwoordelijk is voor hun gedrag. De landvoogd wijst er nadrukkelijk op dat ingevolge (? 1671-12-09) de burgerlijke overheid verplicht is om bij straatroof de bevolking te alarmeren, op straffe van zelf aansprakelijk gesteld te worden voor de schade. Vagebonden en bedelaars moeten binnen het etmaal uit het land vertrekken. Zij zullen evenals deserteurs over de grenzen van de jurisdicties heen worden vervolgd om te worden overgeleverd aan het bevoegd gezag in de plaats van arrestatie. Tegen dieven en vagebonden zal slechts summier worden geprocedeerd. Bij veroordeling komen zij niet in aanmerking voor remissie van straf. De burgerlijke overheid wordt belast met het toezicht op wegen en herbergen en andere schuilplaatsen voor dieven en vagebonden. Het huisvesten en voeden van dergelijke lieden wordt gestraft als diefstal of vagebonderen. Om het toezicht op de herbergen te vereenvoudigen, dienen lijsten te worden bijgehouden van vreemdelingen die in de stad logeren.

Onverminderd het bepaalde in het landrecht terzake van het verrichten van "vuytwendich" werk op zon- en heiligendagen en terzake van het drinken en tappen in herbergen tijdens mis en preek, worden de onderdanen van Zijne Majesteit vermaand zich niet reeds vóór de hoogmis te bedrinken en zich onbekwaam te maken voor het vervullen van hun christelijke plichten, op straffe van één goudgulden boete. Op eenzelfde, of hogere boete -- al naar gelang van het schandaal -- wordt het verboden om tijdens de diensten te lachen of te klappen, of in de kerk ongepaste eretekens te dragen. Schandaleus gedrag met vastenavond, en het houden van vastenavondbijeenkomsten gedurende de vasten, wordt gestraft met een boete van twee goudgulden.

De lijst bestaat uit een opsomming van koopwaren met de bijbehorende rechten van inkomen en uitgaan (76 bladzijden) en enige aanvullende bepalingen. Voor het douane-departement van Roermond zijn van belang de bepalingen op blz. 78 terzake van het transito-verkeer van de gecedeerde gebieden en Frankrijk met het Duitse Rijk en Italië, waarvoor acquitten gelicht moeten worden op de kantoren van Roermond, Baarlo of Venlo. Terzake van de ontduiking van in- en uitgaande rechten wordt bepaald, dat alleen verzwegen goederen zullen worden geconfisqueerd en niet de goederen waarmee zij eventueel zullen zijn vermengd. Deze "gratie" is niet van toepassing op transito-goed, dat frauduleus binnenlands is verkocht. Deze goederen zullen worden geconfisqueerd ten laste van de eigenaren, terwijl de voerlieden hun transportmiddelen verbeuren. De collecteurs en contra-rolleurs van in- en uitgaande rechten mogen onder geen beding schade toebrengen aan de koopwaren. "De rechters en fiscalen van de Camers van Justitie opgestelt voor de voorseyde rechten" dienen hierop toe te zien. Officieren van in- en uitgaande rechten, die iets misdoen tegen het onderhavige tarief, riskeren de doodstraf. De Raad van Financiën zal geen veranderingen kunnen aanbrengen in het tarief, zonder voorafgaande consultatie van de kooplieden. De in overleg vastgestelde wijzigingen zullen pas ingaan, zes maanden nadat zij in de vorm van plakkaat bij publieke akte bekend zijn gemaakt.

Zijne Majesteit stelt bepalingen ten aanzien van de benoembaarheid van de adellijke leden van de Staten. zij moeten hun afkomst bewijzen middels een bezworen kwartierstaat en in het bezit zijn van een als zodanig aan te merken adellijke huizing. Het reglement geeft voorschriften over de toelatingsprocedure en de wijze waarop men tegen een eventuele afwijzing in beroep kan gaan. Ook vraagstukken als welke graad van verwantschap tussen de riddermatige leden nog toelaatbaar is en of zij zich ter vergadering kunnen laten vertegenwoordigen, worden geregeld. Voor wat betreft de emolumenten van de leden worden bepalingen gemaakt ten aanzien van de adellijke "franchise" (vrijheid) en van de vacatiegelden. Ten aanzien van het functioneren van de Staten worden voorschriften gegeven, die de duur van de vergaderingen, de onherroepelijkheid van beslissingen, het inzien van retroacten, de rangorde der leden, het voorzitterschap van de erfmaarschalk, de wijze van besluitvorming en de wijze waarop gedeputeerden moeten worden aangewezen tot onderwerp hebben. Voor de gedeputeerden zijn in het reglement voorschriften opgenomen over de duur van hun benoeming, de kosten van buitengewone vergaderingen, de behandeling van voorstellen van de landvoogd en de beloning van gedeputeerden, syndicus en secretaris van de Staten. De uitgaven van de Staten worden aan beperkingen onderworpen. Dit geldt voor het zenden van deputaties naar Brussel en het geven van geschenken aan hoogwaardigheidsbekleders. In het bijzonder gelden deze beperkingen de jaarlijkse "erkentelijkheden" voor stadhouder en kanselier. De eigen inkomsten van de Staten, de "onraedtspenningen", mogen slechts worden gebruikt om de rente van bestaande schulden te financieren, en voor het betalen van de kosten van deputaties, salarissen, adellijke vrijheden en erkentelijkheden. Jaarlijks dient van al deze uitgaven rekening en verantwoording te worden gedaan ten overstaan van twee door Zijne Majesteit aan te wijzen commissarissen. Bij de inning van bede en onraad moet men zich richten naar (? 1680-02-01). Het reglement behelst tenslotte enige voorschriften terzake van de financiële bevoegdheden van de gemeenten. Regels worden gegeven voor het aangaan van verplichtingen met gemeentelijke eigendommen als onderpand, het verkopen of vervreemden van die goederen, het uitschrijven van belastingen,en de aansprakelijkheid voor de kosten van lichtvaardig aangespannen processen. Voorschriften worden gegeven ten aanzien van het aantal "raadsvrunden" te Roermond en ten aanzien van de vergoedingen voor burgemeesters, schepenen en raden van Roermond en Venlo. (?1678-02-15), (?1679-07-08) en (?1680-02-17) komen te vervallen.

Militaire commandanten zullen niet gedogen dat soldaten van hun garnizoen uittrekken met jacht- of visgerei. Indien zij nalatig blijken te zijn, zijn zij persoonlijk voor de schade aansprakelijk. De burgerlijke overheid is bevoegd om vissende of jagende militairen aan te houden. Aangehouden militairen moeten aan hun eigen officieren worden overgedragen om conform de plakkaten te worden bestraft.

Het reglement verbiedt, onder verwijzing naar (? 1679-07-08), het aangaan van leningen ten laste van gemeenten zonder octrooi van de Geheime Raad of van de kanselarij te Roermond. Het verkopen of vervreemden van onroerende goederen, erven, renten of canons aan gemeenten toebehorend is niet geoorloofd. Het Hof van Gelre zal toezien dat van de inkomsten uit leningen en dergelijke behoorlijk verantwoording wordt gedaan. Voor het heffen van nieuwe grond- of verbruiksbelastingen is een octrooi, gegeven in de vorm van een open brief of vervat in de akte van acceptatie van de bede, vereist.Ten aanzien van de betaling van renten op de leningen, die reeds eerder door de Staten zijn aangegaan, wordt bepaald dat de ontvanger van de "onraedtspenningen" daartoe jaarlijks een bedrag zal innen op dezelfde voet als de bede. Deze gelden mogen onder geen voorwaarde voor andere doeleinden worden gebruikt. Ter bestrijding van de eigen kosten van de Staten -- deputatie- en vacatiegelden, vereringen aan de stadhouder en de kanselier in overeenstemming met (? 1679-07-08) -- mag deze heffing nog met een beperkte toeslag worden verhoogd. Om de kosten van de Statenvergaderingen te drukken, wordt het maximum van de te vergoeden vacatiedagen op vijf gesteld.

De lijst bevat een opsomming van artikelen waarvan de uitgaande rechten gereduceerd worden. Daarnaast worden de invoer- en transitrechten, te heffen van goederen afkomstig uit Engeland en de Republiek, die niet in de lijst worden genoemd, gesteld op twaalf stuiver per honderd last. Hetzelfde geldt voor Franse produkten bestemd voor doorvoer naar Engeland en de Republiek. Voor zover die produkten bestemd zijn voor doorvoer over land, via Vlaanderen, Brabant en Gelderland, naar het Duitse Rijk en Italië, moeten er paspoorten en "acquittes à caution" worden gelicht. In de kantoren van Roermond, Venlo of Baarlo kan men de nodige certificaten à décharge verwerven. De bepalingen van (? 1670-12-16) blijven van kracht, zij het dat de voorgeschreven declaratie aan de commies van Zijne Majesteit te Keulen, voortaan te Roermond, Venlo of Baarlo gedaan kan worden.

Om elke schijn van partijdigheid te vermijden, wordt het aan voorzitters, raden, griffiers en secretarissen verboden om als executeur-testamentair op te treden of testamenten, huwelijkscontracten of akten van boedelscheiding op te maken, voor andere dan hun naaste bloed- en aanverwanten.

Het reglement heeft betrekking op tijdstip en tijdsduur van de vergaderingen van het Hof, de absentie van raadsheren tijdens de zittingen, de wijze van rapporteren in de raad, de vergoeding voor rapporteur, de boeten voor verworpen requesten civiel, de taxatie van kosten, het geheim van de raadkamer, debatten van sub- en obreptie, wijdlopige geschriften van advocaten, de tijdsduur waarbinnen op verzoekschriften moet worden beschikt, de taken van de kanselier, het renvoyeren van supplianten naar hun competente rechter, het houden van verbalen ten overstaan van commissarissen, adjuncten en griffier, de taak van de commissaris ter rolle, het rapporteren van raadsheren in communicatoire processen, de taken van griffiers en hun klerken en de gerechtelijke verkoop van gesubhasteerde goederen. Het reglement voorziet ook in de interpretatie van (? 1669-05-25) terzake van de recusatie van rechters. Kanselier en raden dienen zich bij hun werkzaamheden verder te voegen naar de kanselarij-instructies van 1547 en 1609. De momber dient de instructie van 14 juli 1569 (CB 2, fol. 152) na te leven, voor zover de bepalingen van het onderhavige reglement niet anders voorschrijven.

(? 1679-03-30) ten vervolge, wordt verklaard, dat het niet de bedoeling is, dat de afzonderlijke aangeslagenen in de twintigste penning meer betalen van de achterstallen in de contributies, dan hun persoonlijke achterstand volgens de oude contributie-omslag was. Het teveel betaalde dient te worden verrekend.

Met het oog op een voorgenomen zuivering van de muntcirculatie geeft Zijne Majesteit opdracht om in alle provincies van de Zuidelijke Nederlanden op 27 januari 1679 (? 1672-02-08) opnieuw te publiceren. In de zes weken daarop volgend zullen de muntmeesters alle voor biljoen verklaarde munten van de Republiek in ontvangst nemen ter ommunting.

Het reglement geeft richtlijnen voor deurwaarder en boden van den hove voor het insinueren en sommeren van vonnissen, alsmede voor de tenuitvoerlegging van die vonnissen. De nadruk valt in het reglement op het belang van een prompte taakvervulling en kostenbewaking. Nalatige suppoosten wordt gedreigd met arbitrale correctie bij een eerste verzuim, suspensie bij herhaalde overtreding. Bij een derde overtreding volgt privatie van de functie. Eenieder wordt vermaand om deurwaarder en boden desverzocht bij te staan in geval van "feytelyck belet". Het reglement zal worden gedrukt en ter rolle gepubliceerd.

Het reglement geeft voorschriften met betrekking tot de toelating van edelen tot de ridderschap, de verplichte aanwezigheid van de leden op algemene en bijzondere vergaderingen op straffe van inhouding van hun "deputaat" of vacatiegeld, alsmede ten aanzien van aanvangsuur en tijdsduur der vergaderingen. Afwezige leden dienen zich neer te leggen bij de besluiten tijdens hun afwezigheid genomen. De rangorde binnen de vergadering wordt bepaald door anciënniteit van toelating. Een uitzondering wordt gemaakt voor de erfmaarschalk, die krachtens de provisionele beschikkingen van de Geheime Raad van 22 maart en 8 november 1668 (ASO 83, fol. 125) altijd de voorrang heeft. Besluiten worden genomen bij meerderheid van stemmen. Het reglement beschrijft de procedure te volgen bij de verkiezing van de gedeputeerden der Staten en omschrijft hun rechten, plichten en bevoegdheden. Het reglement behelst ook voorschriften met betrekking tot het toekennen van "erkentelijkheden" aan de stadhouder en andere dignitarissen en terzake van het afhoren van de rekeningen die worden bijgehouden door de ontvanger van de Staten. De leden van de Staten hebben altijd toegang tot de archieven. Zijne Majesteit zegt toe een reglement uit te zullen vaardigen terzake van de inning van bede en subsidie. Het Hof van Gelre dient de bestuurderen der gemeenten te dwingen om de kosten van "temeraire" procedures niet langer ten laste te brengen van de gemeenten, maar deze uit eigen zak te betalen.

Het is militaire officieren niet geoorloofd om de bewoners van het platteland voedsel en brandstof af te persen. De landslieden mogen onder geen voorwaarden dergelijke onvrijwillige bijdragen leveren. Militairen mogen zich niet zonder paspoorten buiten hun garnizoenen begeven. Bedoelde paspoorten mogen alleen voor een strikt omschreven doel en voor een beperkte tijdsduur worden afgegeven door de commandanten. Elke groep soldaten die naar de "petite guerre" wordt uitgezonden dient vergezeld te worden van een officier die voor hun gedrag verantwoordelijk is. De eventuele schade die door troepen wordt aangericht zal worden verhaald op de soldijbetalingen aan het betreffende regiment. Het is kapiteins niet geoorloofd om het munitiebrood van uittrekkende soldaten achter te houden. De burgerlijke overheid dient rondzwervende soldaten aan te doen houden en ze over te dragen aan de landvoogd of aan de auditeur-militair van het district. In overleg met de plaatselijke gouverneur heeft de auditeur-militair de bevoegdheid om desgewenst de doodstraf op te leggen, zonder daarover tevoren de superintendant van de militaire justitie of de landvoogd te raadplegen. De bevolking van het platteland mag zich in gewapende groepen verenigen om het geweld van militaire benden effectief te keren. De verordening dient op de gewone plaatsen van de civiele en militaire justitie en in de garnizoenen gepubliceerd te worden.

De intendant van het district dient bij buitenlandse reizen zowel voor het voertuig als voor elke afzonderlijke reiziger een paspoort af te geven. De militaire en burgerlijke overheden worden vermaand om deze paspoorten te respecteren en de voertuigen ongehinderd hun weg te laten vervolgen. Het reglement behelst verder bepalingen terzake van de bewapening van de inzittenden van koetsen in verband met het gevaar van struikrovers, en terzake van de behandeling van medereizenden, indien een der inzittenden contrabande blijkt te vervoeren. De verordening zal op de gebruikelijke wijze worden gepubliceerd en bovendien worden aangeslagen in de garnizoenen en bij elk tolkantoor.

Naar aanleiding van "mandementen" (bevelschriften) van Franse zijde uitgegaan naar enige kleine steden in het grondgebied van Zijne Majesteit, die door Franse legers bezet zijn en waarin gelast wordt dat cijnzen, huren en dergelijke verplichtingen die toekomen aan Zijne Majesteit of zijn onderdanen, voortaan aan Franse ontvangers zullen worden uitbetaald, wordt een verbod uitgevaardigd om dergelijke gelden als contributies aan de vijand te betalen. Bedragen die op deze wijze reeds aan de Franse ontvangers betaald zijn, blijven door de oorspronkelijke rechthebbende invorderbaar.

Naar aanleiding van het proces, dat door de superintendant van de militaire justitie was aangespannen tegen de gedeserteerde baron De Quincy* -- maar dat is gestaakt wegens een dreigement van Franse zijde, bij monde van de heer Pelletier geuit aan het adres van onderdanen van Zijne Majesteit die bezittingen hebben in het gebied, dat bij de vrede van de Pyreneeën en het verdrag van Aken is afgestaan -- wordt het verbod op het verlaten van 's konings dienst, zoals vervat in (? 1677-01-26), nogmaals benadrukt. De straf op het treden in vreemde krijgsdienst wordt verzwaard en op hetzelfde niveau gebracht als de straf die door de Franse koning, volgens zijn verordening van 10 maart 1676, voor hetzelfde delict wordt opgelegd.

Het verbod van de uitvoer van paarden zoals vervat in (? 1674-12-11) wordt opnieuw afgekondigd en aangevuld met nieuwe bepalingen. Alle subalterne officieren ten plattelande moeten maandelijks lijsten opstellen van alle paarden in hun district. Die lijsten moeten via de hoofdofficieren in handen worden gesteld van de intendant van het district, op straffe van een forse boete. Auditeurs en militaire rechters zullen op gelijke wijze lijsten opstellen van door militairen gekochte en verkochte paarden. Kooplieden dienen ten kantore van de ontvanger van in- en uitgaande rechten aangifte te doen van elk verkocht paard met specificatie van naam en hoedanigheid van de koper. De koper dient, indien hij van elders afkomstig is,een borgsom te storten bij het vertrekkantoor, te verrekenen nadat het paard in de woonplaats van de koper opnieuw is geregistreerd. Geregistreerde paarden die bij controle niet worden aangetroffen, zullen worden geacht te zijn uitgevoerd. De eigenaar verbeurt in dat geval de geschatte waarde van het paard, vermeerderd met een boete van honderd gulden. Indien aangetoond kan worden dat het paard werkelijk is uitgevoerd, stelt de eigenaar zich bloot aan strafrechtelijke vervolging. Militairen dienen bij de aanschaf van paarden schriftelijk te beloven deze, desgevraagd te tonen. Overtredingen van (?1674-12-11) en van (?1677-02-13) kunnen tot drie jaar na dato vervolgd worden. Dit dient in eerste instantie te geschieden door de ordinaris rechters van de provincie. Het toezicht op de naleving van de verordening wordt toevertrouwd aan de intendant van het district.