Digital Collections

Het reglement geeft in 13 artikelen een aanvulling op boek 5 van de Gelderse Land- en stadsrechten, betreffende het burgerlijke procesrecht. De artikelen betreffen de verplichte poging tot minnelijke schikking ten overstaan van de rechter commissaris; de opdracht om uit overwegingen van kostenbesparing indien enigszins mogelijk gebruik te maken van de communicatieve procedure, in plaats van de ordinaris procedure; en de verplichting in zake van parate executie, met name met betrekking tot huishuur, loon, pacht, renten, tijnsen en bederfelijke waren de procedure van GLS 216 n. 5 en GLS 295-296 te volgen. Verder bevat het reglement aanwijzingen hoe advocaten en procureurs te werk moeten gaan bij de instructie in communicatoire procedures, rolprocedures en commissoriale procedures; het inachtnemen van termijnen; het voeren van incidentele debatten; het verzoeken van uitstel; vorm en inrichting van schrifturen; het voorkomen van wijdlopigheid; en het inrichten van declaraties.

De Commissio Regia verbiedt op straffe van confiscatie het in circulatie brengen van Hollandse stuivers, die daar uit de omloop zijn genomen. Degene die dergelijke minderwarige stuivers opzettelijk in omloop brengt riskeert een boet van een goudgulden per stuiver. De eerder uitgevaardigde verboden ter zake van de circulatie van Guliks-Bergse hele en halve stuivers (? 1736-12-08) en (? 1737-02-02) blijven van kracht.

Uit landsvaderlijke zorg vebiedt koning Friedrich Wilhelm de circulatie van quadruple Spaanse pistoletten, die in toenemende mate louis d'or en andere goede speciën uit de circulatie verdringen. Stukken die twee maanden na publikatie van het edict nog circuleren zullen door de fiscus in beslag genomen worden. De aangever wordt beloond met een kwart van de opbrengst.

De Commissio Regia maakt bekend, dat men op 4 april 1739 te Geldern het recht om in het openbaar te musiceren publiekelijk voor de duur van zes jaar zal aanbesteden.

Onder verwijzing naar (? 1737-02-02) en (? 1738-01-17) wordt de circulatie van Guliks-Bergse hele en halve stuivers opnieuw verboden. Rendanten van koninklijke en andere kassen, alsmede schatheffers dienen erop toe te zien dat de gewraakte munten niet in betaling worden aangenomen. De waarschuwing geldt tevens voor afgewaardeerde oude Hollandse stuivers.

(? 1739-07-19) ten vervolge gelast de Commissio Regia de lokale overheden maatregelen te nemen om te voorkomen, dat via besmette personen en goederen de vlekken- en builenkoorts verspreid wordt. Met name dient men het toezicht op de grenzen te verscherpen. De wachters dienen met name de gezondheidspassen te controleren.

In verband met de besmettelijke ziekte in Hongarije en Siebenbürgen, die mogelijk door toedoen van handelaren in lompen en oude kleding wordt verspreid, worden de maatregelen tegen bedeljoden (? 1719-11-13) en (? 1737-01-03) uitgebreid. Dergelijke joden dienen als ongewenste vreemdelingen aan de grenzen te worden teruggestuurd. Binnenslands aangetroffen, dienen zij gevangen genomen te worden en na veertien dagen op water en brood te zijn vastgehouden uitgezet te worden. Indien zij vervolgens opnieuw de grenzen overschrijden zullen zij aan den lijve worden gestraft, de eerste maal riskeren zij een brandmerk, de tweede maal de doodstraf met het koord. De lokale overheden dienen op straffe van boete de naleving van het edict te controleren. Indien van de aanwezigheid van bedeljoden in een bepaald district blijkt, dient de Krieges- und Domänenkammer waaronder het district ressorteert ambtshalve onderzoek te doen naar de eventuele nalatigheid van lokale overheden. Bewoners van het platteland dienen passerende bedeljoden te melden, op straffe van gevangenis. Herbergiers zijn eveneens verplicht aangifte te doen. Beschermde joden (Schutz Juden) mogen op straffe van verlies van bescherming geen bijstand verlenen aan bedeljoden.

Bij de verpachting van de handel in paardenhaar en varkensborstels is bepaald, dat deze niet tot nadeel van inheemse pruikenmakers in Pruisisch Overkwartier zou mogen strekken. Derhalve geldt enkel voor uitheemse pruikenmakers een verbod.

Onder verwijzing naar (? 1733-06-01) wordt nogmaals gelast dat scherprechters, beulen en beulsknechten in grijs gekleed dienen te gaan, op straffe van de kar.

Onder verwijzing naar (? 1723-01-29) en (? 1724-01-03) wordt bepaald dat de bezitters van adellijke dorpen en heerlijkheden op straffe van 100 rijksdaalders boete verplicht zijn voor de achtervolging van deserteurs paarden tegen vergoeding van 3 goede groschen per mijl ter beschikking te stellen. Indien een paard bij zo'n achtervolging dood blijft, dient een billijke schadevergoeding te worden betaald door de regimentscommandant.

Exploitanten van rariteitenkabinetten en toverlantaarns, veelal afkomstig uit Savoye, Graubunden en Tirol, alsmede vagebonden en bedelaars uit Italië, Dalmatië en Hongarije, die voorgeven te collecteren voor het loskopen van christenen in Turkse slavernij, dienen zo spoedig mogelijk uitgezet te worden. Alle lokale overheden en douanebeambten dienen dit bevel nauwgezet na te leven.

Wegens besmettelijke ziekte in Siebenburgen worden beperkende maatregelen ingevoerd met betrekking tot het grensverkeer met Hongarijen, Bohemen, Silezië en Polen. Grensoverschrijdend personen- en goederen verkeer dient voorzien te zijn van gezondheidsverklaringen conform bijgaand model.<\n> Lokale overheden dienen erop toe te zien dat geen bedelaars, joden of gespuis langs sluipwegen de grenscontroles ontduiken.

Zijne Majesteit verordent, dat voortaan geen weduwe binnen het rouwjaar in de gelegenheid gesteld mag worden opnieuw te trouwen, tenzij na het afleggen van een eed, dat zij niet zwanger is. Het afleggen van een valse eed wordt gestraft met vier jaar spinhuis.

De Commissio Regia maakt bekend voornemens te zijn op 21 januari 1738 te Geldern de handel in paardenhaar en varkensborstel voor de duur van zes jaar openbaar aan te besteden.

Deserteurs die zich binnen drie maanden, gerekend vanaf 1 februari 1738 opnieuw voor de dienst aanmelden, verkrijgen generaal pardon. Zij worden gerehabiliteerd en ontvangen bovendien een geldelijke beloning.

Onder verwijzing naar (? 1721-12-11) en (? 1731-01-08) worden uit landsvaderlijke voorzorg de bepalingen terzake van de bestrijding van schadelijke vogels in Pruisisch Opper-Gelre hernieuwd. Jaarlijks dienen de bezitters van tuinen en akker een bepaald aantal mussenkoppen in te leveren, op straffe van een boete van een stuiver kleefs ten behoeve van de armenkas. Koppen van kraaien, eksters en dergelijke schadelijke vogels tellen voor twee mussenkoppen elk.<\n> De lokale overheden dienen op de nauwkeurige naleving van het edict toe te zien. Zij dienen jaarlijks een week na pasen te rapporteren aan de Krieges und Domänenkammer.

Degenen die voorspanpassen voor andere dan daarop vermelde reizen gebruiken riskeren willekeurige straffen.

Ter voorkoming van houtschenderij, d.w.z. het opzettelijke toebrengen van schade aan houtgewassen, in Pruisisch Opper-Gelre wordt bepaald, dat in voorkomende gevallen straf vervolging moet worden ingesteld. Daders dienen de aangerichte schade te vergoeden, alsmede een boete te betalen. Insolvente daders zullen aan den lijve worden gestraft.

Ter bekorting van civiele procedures die ten overstaan van commissarissen worden gevoerd, dienen commissarissen zich actief in zetten om een tentamen concordiae te bewerkstelligen. Deze verplichting geldt zowel voor processen in eerste aanleg, als in de graad van appel bij het (koninklijke) Cammer-gericht. Ter vermijding van valse eden, wordt bepaald dat procespartijen alvorens zij tot het afleggen van eden worden toegelaten, nadrukkelijk de straf op meineed voorgehouden moet worden. Van deze cautie dient schriftelijk aantekening te worden gehouden bij de procesakten. Het reglement bevat daarnaast nog andere voorschriften betreffende de commissoriale procedure en andere onderwerpen bvetreffende het civiel procesrecht.

Om te voorkomen, dat uit dienst tredende buitenlandse soldaten met medeneming van vrouw en kinderen het land verlaten, hetgeen bij zou dragen aan de ontvolking, dient men uittredende militairen zoveel mogelijk een baan aan te bieden als poortschrijver, accijnsheffer, of douanebeamte.

Ten einde in jaren van misoogst over een alternatief voor broodgraan te beschikken, worden grondbezitters in de Pruisische landen verplicht jaarlijks een aantal appel- en pruimenbomen aan te planten. Voor boeren, pachters, keuters en huislieden geldt een verschillend aantal. De burgerlijke overheid dient toe te zien op naleving van deze verplichting, en desnoods dwang toepassen.

Het verlopig verbod (? 1736-12-08) ten vervolge, wordt de circulatie van hele en halve stuivers, geheten Gülich-Bergische Landtsmüntze verboden op straffe van een goudgulden boete per stuiver.

Op 28 januari 1737 dienen de rechterlijke officieren in Pruisisch Opper-Gelre een algemene vagebonden jacht te organiseren. Zij zijn gerechtigd daarbij schuilplaatsen, schuren, afgelegen herbergen, wegen, straten en dergelijke te vistiteren. Aangehouden vagebonden, dieven, moordenaars en brandstichters dienen conform (? 1725-04-19) te worden gestraft. De lokale overheid dient copie te nemen van het bevelschrift, en het origineel, toegezegeld, per estafette verder te zenden.

De Commissio Regia verbiedt tot nader order het in omloop brengen stuivers, onder de naam van Gülich- und Bergischer Landtmüntze.